Mentale gezondheid en mentaal welzijn zijn twee begrippen die vaak door elkaar worden gebruikt, maar ze betekenen niet hetzelfde. Mentale gezondheid gaat over de afwezigheid van mentale problemen en het kunnen functioneren in het dagelijks leven. Mentaal welzijn is breder en richt zich op het algehele gevoel van tevredenheid, levensvreugde en zingeving. Mentaal welzijn is mogelijk, zelfs met mentale gezondheidsproblemen. Het verschil begrijpen helpt om zowel problemen te herkennen als positieve aspecten van het leven te versterken.
Wat betekent mentale gezondheid precies?
Mentale gezondheid verwijst naar de staat waarin iemand geen mentale gezondheidsproblemen heeft en normaal kan functioneren in het dagelijks leven. Het betekent dat iemand met dagelijkse stress kan omgaan, werk of studie kan doen en relaties met anderen kan onderhouden. Dit begrip heeft vooral een medische en klinische dimensie.
Wanneer professionals het over mentale gezondheid hebben, kijken ze vaak naar de aanwezigheid of afwezigheid van diagnoses zoals depressie, angststoornissen of andere psychische klachten. Het gaat om de vraag: functioneert iemand binnen een normale bandbreedte, of zijn er stoornissen die behandeling nodig hebben?
Psychische gezondheid omvat verschillende aspecten van functioneren. Denk aan het vermogen om helder te denken, emoties te beheersen, beslissingen te nemen en om te gaan met uitdagingen. Als deze aspecten goed werken, is er sprake van goede mentale gezondheid. Als er problemen ontstaan, kan professionele hulp nodig zijn om weer op niveau te komen.
Het is belangrijk om te begrijpen dat mentale gezondheid niet statisch is. Het kan veranderen door omstandigheden in het leven, zoals stress op het werk, relatieproblemen of ingrijpende gebeurtenissen. Geestelijke gezondheid vraagt om aandacht en onderhoud, net zoals fysieke gezondheid.
Wat houdt mentaal welzijn eigenlijk in?
Mentaal welzijn gaat veel verder dan alleen het ontbreken van problemen. Het beschrijft hoe iemand zich voelt in het leven, hoeveel vreugde wordt ervaren, of het leven zinvol aanvoelt en hoe tevreden iemand is. Het is een positieve staat van geestelijk functioneren die ontwikkeld en versterkt kan worden.
Waar mentale gezondheid vooral kijkt naar wat er mis kan zijn, richt mentaal welzijn zich op wat goed gaat. Het omvat aspecten zoals levensvreugde, veerkracht, zingeving en een gevoel van verbondenheid met anderen. Mentaal welzijn kan verbeterd worden door bewust te werken aan deze positieve aspecten.
Mentaal welzijn is geen schakelaar die aan of uit staat. Het is een schaal waarop iemand kan bewegen. De ene dag voelt iemand zich misschien energiek en tevreden, terwijl de volgende dag minder goed voelt. Dat is normaal en maakt deel uit van het menselijk bestaan.
Geestelijk welzijn wordt opgebouwd door aandacht te besteden aan wat energie geeft en wat betekenis heeft in het leven. Dit kunnen sociale contacten zijn, hobby’s, werk dat voldoening geeft of activiteiten die helpen om te ontspannen. Het gaat om het creëren van een leven dat past en waarin groei mogelijk is.
Kan mentaal welzijn aanwezig zijn zonder goede mentale gezondheid?
Ja, dat kan. Iemand met mentale gezondheidsproblemen kan nog steeds momenten van welzijn ervaren. Omgekeerd kan iemand zonder diagnose toch een laag welzijn hebben. De relatie tussen beide is niet lineair, maar complex en persoonlijk.
Stel dat iemand te maken heeft met een angststoornis. Deze persoon kan professionele hulp krijgen en leren omgaan met de angstklachten, terwijl er tegelijkertijd plezier wordt beleefd aan tijd met vrienden, voldoening wordt gehaald uit werk en zingeving wordt gevonden in vrijwilligerswerk. De angststoornis is er nog, maar het mentaal welzijn kan aanwezig zijn.
Andersom kan iemand zonder diagnose toch worstelen met welzijn. Denk aan iemand die geen mentale gezondheidsproblemen heeft, maar zich toch leeg voelt, geen doel in het leven ziet of zich eenzaam voelt. Technisch gezien is er niets mis met de mentale gezondheid, maar het mentaal welzijn is laag.
Deze nuance is belangrijk om te begrijpen. Het betekent dat op beide fronten gewerkt kan worden. Er kan aan mentale gezondheid gewerkt worden door problemen aan te pakken en tegelijkertijd kan welzijn verbeterd worden door te investeren in wat gelukkig maakt en wat betekenis geeft aan het leven.
Waarom is het verschil tussen beide belangrijk om te begrijpen?
Het verschil tussen mentale gezondheid en mentaal welzijn begrijpen, helpt om een completer beeld te krijgen van de geestelijke toestand. Het voorkomt dat alleen wordt gefocust op problemen en opent de deur naar het ontwikkelen van positieve aspecten in het leven.
Als alleen naar mentale gezondheid wordt gekeken, is de gedachte misschien: “Er is geen diagnose, dus alles is goed.” Maar dat zegt niets over hoe iemand zich werkelijk voelt, of het leven zinvol voelt of iemand gelukkig is. Door ook naar welzijn te kijken, ontstaat een vollediger beeld van hoe het gaat.
Dit onderscheid beïnvloedt ook hoe hulp wordt gezocht. Voor mentale gezondheidsproblemen wordt mogelijk een therapeut of behandelaar gezocht. Voor welzijn kan gewerkt worden met een coach, geïnvesteerd worden in sociale contacten of worden gezocht naar activiteiten die energie geven. Beide benaderingen vullen elkaar aan en samen zorgen ze voor een betere geestelijke staat.
Het helpt ook om realistisch te zijn over herstel en groei. Iemand die herstelt van mentale gezondheidsproblemen hoeft niet te wachten tot alle klachten weg zijn voordat aan welzijn gewerkt kan worden. Beide kunnen tegelijk worden aangepakt, wat vaak het herstel versnelt en het leven prettiger maakt.
Hoe kan gewerkt worden aan zowel mentale gezondheid als mentaal welzijn?
Voor mentale gezondheid is professionele hulp vaak nodig wanneer er problemen zijn. Dit kan therapie zijn, zoals ACT (Acceptance and Commitment Therapy), waarbij geleerd wordt omgaan met moeilijke gedachten en gevoelens. Bij sommige problemen kan medicatie helpen om symptomen te verminderen. Het doel is om te functioneren in het dagelijks leven en om te kunnen gaan met stress en uitdagingen.
Coaching kan helpen bij het verbeteren van communicatieve vaardigheden, het vergroten van zelfvertrouwen, assertiviteit, persoonlijke balans, stressmanagement en het vergroten van motivatie en zelfinzicht. Dit is vooral nuttig wanneer iemand vastloopt, te maken heeft met grote veranderingen of wil werken aan persoonlijke ontwikkeling.
Voor mentaal welzijn zijn andere strategieën belangrijk. Sociale connecties spelen een grote rol in hoe iemand zich voelt. Investeer tijd in relaties die goed doen, zoek contact met mensen die begrip tonen en bouw een netwerk op waarop teruggevallen kan worden.
Zinvolle activiteiten dragen bij aan welzijn. Dit kunnen hobby’s zijn, vrijwilligerswerk, creatieve projecten of werk dat voldoening geeft. Het gaat erom dat dingen worden gedaan die betekenis hebben en waar energie van komt.
Zelfzorg is geen luxe, maar noodzakelijk voor welzijn. Dit betekent voldoende slapen, gezond eten, tijd nemen voor ontspanning en grenzen stellen wanneer dat nodig is. Beweging helpt zowel mentale gezondheid als welzijn. Het vermindert stress, verbetert het humeur en geeft energie.
Beide benaderingen werken het beste wanneer ze gecombineerd worden. Als alleen wordt gefocust op het oplossen van problemen, wordt misschien vergeten om te bouwen aan een leven dat gelukkig maakt. Als alleen aan welzijn wordt gewerkt terwijl er serieuze problemen zijn, kan dat onvoldoende zijn. De combinatie zorgt voor een stevige basis waarop verder gebouwd kan worden.
Bij Jayda CC wordt begrepen dat zowel mentale gezondheid als mentaal welzijn belangrijk zijn. Er wordt kortdurende, krachtgerichte behandeling en coaching geboden die aansluit bij de persoonlijke situatie. Of er nu hulp wordt gezocht voor mentale gezondheidsproblemen of gewerkt wil worden aan persoonlijke groei en welzijn, er wordt graag meegedacht over de stappen die verder helpen. Neem gerust contact op om te ontdekken hoe ondersteuning geboden kan worden.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik of ik professionele hulp nodig heb voor mijn mentale gezondheid of dat coaching voor mijn welzijn voldoende is?
Als er last is van symptomen die het dagelijks functioneren belemmeren, zoals aanhoudende angst, depressieve gevoelens, of als er moeite is met normale taken, is professionele hulp van een therapeut of behandelaar aan te raden. Coaching is geschikt wanneer er geen ernstige klachten zijn, maar er wel wordt vastgelopen in ontwikkeling, gewerkt wil worden aan persoonlijke groei, of welzijn verbeterd wil worden. Bij twijfel kan altijd eerst een intake gedaan worden om te bepalen welke aanpak het beste bij de situatie past.
Kan ik tegelijkertijd aan mijn mentale gezondheid én mijn welzijn werken of moet ik eerst mijn problemen oplossen?
Er kan en moet zelfs aan beide tegelijk gewerkt worden. Wachten tot alle mentale gezondheidsproblemen opgelost zijn voordat aan welzijn gewerkt wordt, vertraagt juist het herstel. Terwijl er bijvoorbeeld in therapie gewerkt wordt aan angstklachten, kan er tegelijkertijd geïnvesteerd worden in sociale contacten, zinvolle activiteiten en zelfzorg die welzijn verbeteren. Deze combinatie versterkt elkaar en zorgt voor sneller en duurzamer herstel.
Welke concrete stappen kan ik vandaag nog zetten om mijn mentaal welzijn te verbeteren?
Begin met kleine, haalbare acties: plan een activiteit in die energie geeft, neem contact op met iemand die goed doet, of besteed 15 minuten aan een hobby die plezier geeft. Zorg voor basisbehoeften zoals voldoende slaap en een korte wandeling buiten. Het gaat niet om grote veranderingen, maar om dagelijkse kleine keuzes die bijdragen aan hoe iemand zich voelt en wat betekenis heeft in het leven.
Wat zijn veelvoorkomende fouten die mensen maken bij het werken aan hun mentale gezondheid en welzijn?
Een veelgemaakte fout is alleen focussen op het oplossen van problemen zonder te investeren in wat gelukkig maakt, of omgekeerd alleen positief denken terwijl er serieuze klachten zijn die behandeling nodig hebben. Andere fouten zijn te hoge verwachtingen stellen, ongeduldig zijn met vooruitgang, of denken dat alles alleen gedaan moet worden. Herstel en groei zijn geen lineair proces, en het is oké om hulp te vragen en kleine stapjes te zetten.
Hoe kan ik mijn welzijn op peil houden tijdens stressvolle periodes of ingrijpende gebeurtenissen?
Handhaaf zoveel mogelijk routines rond slaap, beweging en sociale contacten, ook al voelt dat moeilijk. Accepteer dat welzijn kan veranderen en dat dit normaal is tijdens stressvolle tijden. Zorg voor kleine momenten van ontspanning en dingen die normaal plezier geven, en wees niet te streng. Bespreek met mensen in de omgeving wat nodig is, en overweeg tijdelijke extra ondersteuning zoals coaching of therapie om door de moeilijke periode heen te komen.
Is het normaal dat mijn mentaal welzijn fluctueert, zelfs als ik geen mentale gezondheidsproblemen heb?
Ja, dat is volkomen normaal. Mentaal welzijn is geen vaste staat maar een schaal waarop bewogen wordt afhankelijk van wat er in het leven gebeurt. De ene dag voelt iemand zich energiek en tevreden, terwijl een andere dag minder goed voelt door stress, vermoeidheid of externe omstandigheden. Deze veranderingen maken deel uit van het menselijk bestaan en betekenen niet automatisch dat er iets mis is.
Wanneer moet ik overwegen om van zelfhulp over te stappen naar professionele begeleiding?
Schakel professionele hulp in als blijkt dat zelfhulpstrategieën onvoldoende werken, klachten langer dan twee weken aanhouden of erger worden, of als het dagelijks functioneren duidelijk wordt beïnvloed. Ook wanneer er suïcidale gedachten zijn, iemand zichzelf of anderen in gevaar brengt, of als mensen in de omgeving zich zorgen maken, is het tijd voor professionele ondersteuning. Een intake bij een behandelaar of coach kan helpen om te bepalen welke stap passend is.