Moeilijke levensperiodes maken deel uit van het leven. Of het nu gaat om een relatiebreuk, werkstress, verlies of een andere uitdaging, mentale fitheid bepaalt hoe goed iemand hiermee omgaat. Mentale fitheid draait om veerkracht, het vermogen om door te gaan en emotionele weerbaarheid op te bouwen. In dit artikel staan zes praktische strategieën die helpen om mentale kracht te behouden, zelfs wanneer het leven zwaar voelt. Deze tips zijn concreet, toegankelijk en direct toepasbaar in het dagelijks leven.
1. Waarom mentale fitheid juist nu belangrijk is
Mentale fitheid gaat over hoe goed iemand in staat is om met stress, tegenslag en uitdagingen om te gaan. Het verschilt van mentale gezondheid, dat meer gaat over de afwezigheid van mentale gezondheidsproblemen. Iemand kan mentaal gezond zijn, maar toch moeite hebben met mentale fitheid tijdens een moeilijke periode. Denk aan mentale fitheid als een spier die getraind kan worden: hoe meer ermee geoefend wordt, hoe sterker deze wordt.
Tijdens moeilijke levensperiodes is het actief werken aan veerkracht geen luxe maar noodzaak. Het brein en lichaam staan onder druk en zonder bewuste aandacht voor mentale kracht bestaat het risico om vast te lopen. Het goede nieuws? Er hoeven geen grote stappen gezet te worden. Kleine, dagelijkse acties maken al het verschil. Het gaat niet om perfectie, maar om vooruitgang.
Mentale fitheid helpt om grip te houden wanneer alles om je heen chaotisch voelt. Het geeft de ruimte om helder na te denken, betere keuzes te maken en beter om te gaan met emoties. Door bewust aan mentale kracht te werken, ontstaat een buffer die helpt wanneer het nodig is.
2. Bouw een dagelijkse routine die stabiliteit geeft
Wanneer het leven op zijn kop staat, biedt een vaste dagstructuur houvast. Het brein houdt van voorspelbaarheid, vooral in tijden van onzekerheid. Een routine hoeft niet strak of saai te zijn, maar simpelweg een aantal vaste punten in de dag die helpen om controle te behouden.
Denk aan kleine, haalbare routines: op een vast tijdstip opstaan, drie maaltijden op vaste momenten eten, een korte wandeling maken of een avondritueel voordat er naar bed gegaan wordt. Deze vaste momenten geven het brein rust. Ze zorgen ervoor dat niet alles in het leven onzeker voelt. Zelfs als de dag verder chaotisch is, zijn er deze vaste punten om op terug te vallen.
Het is belangrijk om flexibel te blijven. Een routine moet ondersteunen, niet beperken. Als iemand op een dag later opstaat of een maaltijd overslaat, is dat geen ramp. Het gaat erom dat er over het algemeen structuur aangebracht wordt die helpt om grip te houden tijdens moeilijke momenten. Begin klein: kies één of twee vaste momenten in de dag en bouw van daaruit verder.
3. Geef emoties ruimte zonder erin te verdrinken
Emoties wegduwen werkt niet. Ze komen toch terug, vaak op onverwachte momenten. Het is belangrijk om gevoelens te erkennen en ruimte te geven, zonder erdoor overweldigd te raken. Er is een verschil tussen emoties voelen en erin blijven hangen.
Praktische manieren om emoties te verwerken zijn bijvoorbeeld journaling, waarbij opgeschreven wordt wat er gevoeld wordt zonder te oordelen. Of praten met een vertrouwd persoon die luistert zonder meteen oplossingen te bieden. Soms is het simpelweg even huilen wat nodig is en dat is volkomen oké. Emoties erkennen betekent dat ze toegestaan worden, maar ook dat er bewust gekozen wordt wanneer er ruimte aan gegeven wordt en wanneer de aandacht weer op iets anders gericht wordt.
Een goede balans ontstaat door vaste momenten in te plannen waarop bij gevoelens stilgestaan wordt, bijvoorbeeld door tien minuten te journalen voordat er naar bed gegaan wordt. De rest van de dag kan de focus liggen op wat gedaan moet worden, wetende dat er later tijd is om emoties te verwerken. Dit voorkomt dat de hele dag in gevoelens gehangen wordt, terwijl ze toch serieus genomen worden.
4. Houd contact met mensen die energie geven
Sociale verbinding is belangrijk voor mentale fitheid, maar niet alle contacten geven energie. Tijdens moeilijke periodes wordt vaak duidelijk wie goed doet en wie juist uitput. Het is oké om selectief te zijn en grenzen te stellen bij mensen die energie trekken.
Er hoeven geen lange gesprekken gevoerd te worden of uitgebreide afspraken gemaakt te worden als er weinig energie is. Een kort berichtje, een telefoontje van tien minuten of samen een kop koffie drinken kan al genoeg zijn. Het gaat erom dat er verbonden gebleven wordt met mensen die het gevoel geven dat iemand er mag zijn zoals die is, zonder te hoeven presteren of zich anders voor te doen.
Herken ook wanneer mensen meer stress geven dan steun. Sommige relaties vragen veel en dat is tijdens moeilijke tijden niet altijd wat nodig is. Het is geen egoïsme om tijdelijk afstand te nemen van uitputtende contacten. Mentale energie is beperkt en het is verstandig om die te besteden aan mensen en situaties die helpen in plaats van verzwakken.
5. Wat te doen als motivatie verdwijnt?
Motivatie komt en gaat en tijdens moeilijke periodes is het normaal dat iemand zich minder gemotiveerd voelt. Het goede nieuws is dat motivatie niet altijd nodig is om dingen gedaan te krijgen. Discipline en kleine acties kunnen helpen, zelfs wanneer er geen zin is.
Deel grote taken op in kleine, haalbare stapjes. In plaats van “de hele woning moet schoongemaakt worden”, wordt het “de tafel wordt opgeruimd”. Vier deze kleine overwinningen. Ze lijken misschien klein, maar ze bouwen momentum op. Elke kleine actie versterkt het gevoel dat er vooruitgang is, zelfs als het langzaam gaat.
Verlaag verwachtingen tijdens zware periodes. Er hoeft niet gepresteerd te worden zoals normaal. Het is oké om minder te doen en de ruimte te nemen om te herstellen. Soms is gewoon opstaan en aankleden al een overwinning. Wees mild en herken dat het beste gedaan wordt met de energie die er is. Kleine acties, consequent uitgevoerd, maken uiteindelijk het verschil.
6. Zoek afleiding zonder problemen te vermijden
Er is een verschil tussen gezonde afleiding en vermijding. Gezonde afleiding geeft het brein even rust en laadt de mentale batterij op. Vermijding betekent dat problemen weggedrukt worden en gedaan wordt alsof ze niet bestaan, wat op de lange termijn niet werkt.
Activiteiten die energie geven zijn bijvoorbeeld een hobby waar iemand van geniet, beweging zoals wandelen of sporten, tijd doorbrengen in de natuur, of gewoon een goede serie kijken. Deze momenten zijn niet verspilde tijd, ze zijn nodig om het systeem te laten herstellen. Er kan niet continu met problemen bezig zijn zonder uit te putten.
De balans ontstaat door bewust te kiezen voor afleiding op momenten dat het nodig is, terwijl er ook tijd gemaakt wordt om problemen onder ogen te zien. Plan bijvoorbeeld momenten waarop nagedacht wordt over wat dwars zit of erover gepraat wordt met iemand en geef op andere momenten toestemming om even niet met problemen bezig te zijn. Deze balans zorgt ervoor dat er noch vermeden wordt, noch overweldigd geraakt wordt.
Vraag hulp voordat er vastgelopen wordt
Een van de slimste dingen is hulp vragen voordat er vastgelopen wordt, niet erna. Veel mensen wachten te lang omdat ze denken dat ze het zelf moeten kunnen of dat hun problemen niet groot genoeg zijn. Maar vroeg hulp vragen voorkomt dat kleine problemen groot worden.
Herken signalen dat professionele ondersteuning nodig is: als het dagelijks functioneren achteruit gaat, iemand steeds vaker overstuur is, het slaap- of eetpatroon verandert, of er langdurig een hopeloos gevoel is. Dit zijn geen tekenen van zwakte, maar signalen dat extra ondersteuning gebruikt kan worden.
Concrete opties zijn de huisarts, een psycholoog, online hulp of coaching gericht op persoonlijke ontwikkeling en groei. Coaching kan bijvoorbeeld helpen bij stress management, vergroten van zelfvertrouwen, verbeteren van persoonlijke balans en het ontwikkelen van veerkracht. Het is een laagdrempelige vorm van begeleiding waarbij samen met een coach gekeken wordt naar ervaringen, gedrag en communicatie en een doelstelling gemaakt wordt voor de toekomst.
Hulp vragen is geen teken van zwakte, maar van kracht. Het laat zien dat er verantwoordelijkheid genomen wordt voor het eigen welzijn en dat iemand bereid is stappen te zetten om het beter te krijgen. De eerste stap is vaak het moeilijkst, maar daarna wordt het makkelijker. Begin met één telefoontje of één mail en zie waar het naartoe leidt.
Mentale fitheid is een marathon, geen sprint
Mentale fitheid opbouwen tijdens moeilijke levensperiodes vraagt tijd, geduld en vooral zelfcompassie. De zes strategieën die besproken zijn, van het opbouwen van een dagelijkse routine tot het vragen van hulp, zijn geen snelle oplossingen maar bouwstenen voor langdurige veerkracht.
Moeilijke periodes zijn tijdelijk, ook al voelt het soms niet zo. Het is oké om niet perfect te zijn, om dagen te hebben waarop het niet lukt en om fouten te maken. Mentale kracht groeit niet in een rechte lijn, maar met ups en downs. Elke kleine stap telt mee.
Voor wie extra ondersteuning nodig heeft, is er mogelijkheid om samen te kijken naar wat helpt. Bij Jayda CC wordt gewerkt met een krachtgerichte benadering waarbij geluisterd wordt naar wat nodig is en samen een plan gemaakt wordt dat past. Er wordt snel gestart, aan huis gekomen en niet snel opgegeven. Of het nu gaat om coaching voor persoonlijke ontwikkeling, begeleiding bij stress management of ondersteuning bij het vergroten van zelfinzicht, er staat hulp klaar.
Onthoud: dit hoeft niet alleen gedaan te worden. Mentale fitheid is geen solo-project. Het vraagt moed om hulp te vragen, om door te gaan als het zwaar is en om te blijven geloven dat het beter kan worden. Die moed is er. Begin vandaag met één kleine stap en bouw van daaruit verder. Er is meer kracht dan gedacht. Meer weten of een vrijblijvend gesprek? Neem contact op en ontdek hoe ondersteuning geboden kan worden.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt het voordat ik resultaat merk van het werken aan mijn mentale fitheid?
Dit verschilt per persoon en hangt af van je uitgangssituatie en welke strategieën je toepast. Sommige mensen merken al na een paar dagen verschil door het invoeren van een vaste routine of het journalen van emoties. Voor diepere veranderingen in veerkracht en emotionele weerbaarheid kun je rekenen op enkele weken tot maanden van consistent oefenen. Het belangrijkste is om geduld te hebben met jezelf en kleine verbeteringen te vieren, want mentale fitheid bouw je stap voor stap op.
Wat als ik geen energie heb om zelfs maar kleine stapjes te zetten?
Als je merkt dat zelfs de kleinste taken overweldigend voelen, kan dit een signaal zijn dat je professionele hulp nodig hebt. Begin met één heel klein stapje per dag, zoals vijf minuten buiten zitten of een glas water drinken. Als dit langer dan twee weken niet lukt, neem dan contact op met je huisarts of een andere zorgverlener. Soms heb je tijdelijk extra ondersteuning nodig om weer beweging te krijgen, en dat is volkomen normaal.
Hoe weet ik of ik gezonde afleiding zoek of juist mijn problemen vermijd?
Stel jezelf de vraag: geeft deze activiteit me energie en rust, of gebruik ik het om niet na te hoeven denken? Gezonde afleiding voelt als een bewuste keuze om even op te laden, terwijl vermijding vaak gepaard gaat met schuldgevoel of een gevoel van vluchten. Een goede test is om te kijken of je ook momenten inplant om wél met je uitdagingen bezig te zijn. Als je alleen maar afleidt en nooit stilstaat bij wat je dwars zit, ben je waarschijnlijk aan het vermijden.
Kan ik mijn mentale fitheid verbeteren zonder professionele hulp?
Ja, veel mensen verbeteren hun mentale fitheid succesvol met de strategieën uit dit artikel, zoals het opbouwen van routines, emoties verwerken en sociale steun zoeken. Voor lichtere uitdagingen en preventief werk zijn zelfhulpstrategieën vaak voldoende. Echter, bij aanhoudende klachten, ernstige stress of wanneer je dagelijks functioneren langdurig beïnvloed wordt, is professionele begeleiding wel aan te raden. Het is geen keuze tussen óf zelf óf met hulp, je kunt beide combineren voor het beste resultaat.
Hoe stel ik grenzen bij mensen die me energie kosten zonder de relatie te beschadigen?
Wees eerlijk maar vriendelijk over wat je nodig hebt. Je kunt bijvoorbeeld zeggen: 'Ik ga door een zware periode en heb nu even minder energie voor lange gesprekken, maar ik waardeer onze vriendschap.' De meeste mensen begrijpen dit. Je hoeft je keuzes ook niet altijd uit te leggen; soms is het genoeg om minder beschikbaar te zijn door minder snel te reageren op berichten of af te zeggen voor afspraken. Echte vrienden respecteren je grenzen en zijn er nog steeds als je weer meer ruimte hebt.
Welke fouten maken mensen vaak bij het werken aan hun mentale fitheid?
De meest voorkomende fout is te hoge verwachtingen stellen en jezelf pushen alsof je niet in een moeilijke periode zit. Andere veelgemaakte fouten zijn: emoties wegduwen in plaats van verwerken, te lang wachten met hulp vragen, jezelf isoleren van sociale steun, en geen consistentie vasthouden in kleine dagelijkse acties. Ook vergeten mensen vaak om zelfcompassie te tonen en behandelen ze zichzelf harder dan ze een vriend zouden behandelen. Herken je deze patronen? Dan is het tijd om milder voor jezelf te zijn.